Ugory: peryferie miasta, peryferie wiedzy. Badanie jako praktyka publiczna  to projekt, który ma na celu przybliżyć proces wytwarzania i współdzielenia wiedzy z badań oraz skłonić do refleksji na ten temat. Projekt składa się z czterech epizodów badawczych, prowadzonych równolegle przez różnych badaczy i różne badaczki albo kolektywy badawcze. Przestrzennym i symbolicznym motywem przewodnim są miejsca poza rdzeniem miasta, a które mogą być uznawane jako peryferyjne. 

Pomysłodawcy epizodów badawczych zostali przez nas zaproszeni do współpracy spośród niezakwalifikowanych, lecz wyróżniających się zgłoszeń do Programu Oddolna Kultura 2025.  

Są to: 

Kroniki Nieoczywiste – badaczka: Dominika Wróblewska 

Badaczka wciela się w rolę kronikarki dzielnic Górnego Tarasu (Suchanino, Piecki-Migowo, Jasień, Ujeścisko-Łostowice, Chełm), często pomijanych jako tych „mniej atrakcyjnych”. Kroniki Nieoczywiste wezmą na tapet w szczególności wydarzenia o charakterze lokalnym, w tym improwizowane, dokumentując ich przebieg. Obserwacje badaczki – mieszkanki Górnego Tarasu – wzbogacone gdzieniegdzie wywiadami i interakcjami z uczestnikami, przybiorą formę rysunków badawczych i tekstu współtowarzyszącego również w formie słuchowiska). 

Miasto w Działaniu – badacze: Karol Drobniewski, Cyprian Lisewski, Aleksandra Paszki 

Kolektyw badawczy podejmuje się skatalogowania inicjatyw oddolnych realizowanych w południowo-wschodniej części Gdańska, wzdłuż planowanej linii PKM Południe. Takie inicjatywy, z racji swojej natury, bywają bardzo rozproszone, dlatego zespół badawczy zamierza stworzyć ich bazę w postaci interaktywnej mapy, która zawierać też będzie sieć relacji między interesariuszami. Rezultat pozwoli przyjrzeć się kwestii różnych trendów dzielnicowych oraz pozostanie otwarty na dopisywanie dalszych wpisów przez zapoznające się z nim osoby. 

Skażone Ekologie – badacze: Nature-Culture Collective (Tomasz Dudek, Theodor Reinhardt) 

Kolektyw przygotuje i przeprowadzi serię warsztatów dotyczących „spraw troski” (ang. matters of concern) wśród mieszkańców i bywalców Młodego Miasta. W tym eksperymentalnym ujęciu ekologia (czyli sieć powiązań między różnymi podmiotami, ożywionymi lub nie) nie podlega hierarchizacji, a „płaskim”, równościowym spojrzeniom na każdą perspektywę. Warsztaty przybiorą formę badań w działaniu. Pozwoli to stworzyć zaawansowaną mapę „splątań” i „skażeń” – wszelkich możliwych relacji pomiędzy zaproponowanymi oddolnie wątkami dotyczącymi Młodego Miasta oraz pochylić się nad samym procesem jej powstawania. 

Wspólne czy Niczyje – badaczka: Zuzanna Śmigielska 

Badaczka zajmie się tematyką kolektywnych przestrzeni zielonych: ogrodów społecznych, przydomowych zieleńców, ogrodów działkowych etc, ich sposobami użytkowania i podejściem mieszkańców do takich nieformalnych przestrzeni. Jak takie miejsca są zarządzane i jak mogą wpływać na relacje międzyludzkie? W ramach epizodu odbędą się też warsztaty artystyczno-ogrodnicze, które będą jednocześnie przedmiotem badań. Jako podsumowanie zostanie także opublikowany zin. 

Zaproponowane metody badawcze i sposoby upowszechniania tej wiedzy (rysunki, ziny, mapowania partycypacyjne) istotnie odbiegają od zwyczajowego sposobu prowadzenia badań naukowych, często kończących się zawiłymi raportami. Chcemy podkreślić, że dzięki zachowaniu rygoru metodologicznego dadzą one cenny wgląd w istotę badań zachowując jednocześnie przystępną formę. 

Ważnym elementem projektu jest sam proces tworzenia danego epizodu – wszelkie przemyślenia badaczek i badaczy (prowadzenie swoistych „dzienników badawczych”), ich perspektywa, predyspozycje, pozycje i role zajmowane w strukturze społecznej wpływają na decyzje badawcze i ostateczny kształt podejmowanych działań. 

Jednym z celów jest bowiem rozłożenie na czynniki pierwsze motywacji i pozycjonalności badaczy. Gdyby zinterpretować inaczej jedną zdobytą daną, jedną obserwację lub jedno kluczowe zdanie w wywiadzie, jak mogłoby to wpłynąć na cały proces? A co sprawiło, że zostało to tak właśnie zinterpretowane? 

Po zakończeniu części badawczej, w drugiej połowie września rozpoczniemy działania popularyzujące z osobami badawczymi w formie otwartych spotkań i wystaw, a następnie przygotujemy raport o całym procesie badawczym.  

Jesteśmy uważni na kwestie dostępnościowe, dokonamy zatem wszelkich starań, aby warsztaty i inne działania w terenie były pozbawione barier uczestnictwa. To samo tyczy się wrześniowych spotkań w IKM: zapewnimy tłumaczenie na polski język migowy, a w przypadku części wizualnych – audiodeskrypcję. 

Działania podsumowujące a także raport końcowy nie „domykają” a raczej „otwierają” projekt – na wchodzenie w dialog z odmiennymi interpretacjami. W ten sposób projekt Ugory nie spocznie na półce po formalnym zakończeniu, a dostanie szansę istnieć dalej poprzez nieustanną refleksję i wymianę doświadczeń. 

Projekt Ugory: peryferie miasta, peryferie wiedzy. Badanie jako praktyka publiczna dofinansowano z ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Narodowego Centrum Kultury: Kultura – Interwencje. Edycja 2026.

Autorka zdjęcia ilustracyjnego: Bogna Kociumbas